Beth yw osteoarthritis

Y ben-glin yw’r cymal mwyaf ac un o’r rhai mwyaf cymhleth yn y corff dynol.  Yn ystod gweithgareddau syml mae’n goddef llwythi mawr gan ei fod yn cario pwysau’r corff.  Mae cymal y ben-glin wedi’i siapio i wrthsefyll y grymoedd hyn ac mae’n elwa o gefnogaeth cyhyrau mwyaf y corff sy’n rhannu ac yn amsugno’r llwythi hyn wrth reoli symudiad.  O fewn y ben-glin mae haen o gartilag, stwff llithrig sgleiniog gwyn sy’n leinio ac yn amddiffyn yr asgwrn.  Mae hyn yn helpu i greu symudiad llyfn ac amsugno’r grymoedd hyn.

Mae osteoarthritis yn dechrau pan fydd difrod i’r cartilag.  Y ffactorau mwyaf cyffredin sy’n achosi hyn yw anaf blaenorol, gordewdra ac oedran.  Mae’r cartilag yn mynd yn raddol deneuach ac yn colli’r gallu i amsugno ac amddiffyn.  Nid yw’r cymal yn symud mor esmwyth.  Mae’r asgwrn o dan fwy o straen, ond mae’n ymateb drwy dyfu’n fwy trwchus ac yn lletach fel y gall ddal i ysgwyddo’r baich.  Gall leinin y cymal chwyddo i gynhyrchu mwy o hylif i geisio cadw’r cymal wedi’i iro.  Gall y capsiwl a’r ligamentau fynd yn drwchus i geisio cryfhau’r cymal.   Felly mae osteoarthritis yn gyflwr rhannol lidiol a rhannol atgyweiriol.  Mewn llawer o achosion mae’r gwaith atgyweirio yn weddol lwyddiannus ac nid yw’r newidiadau’n achosi llawer iawn o boen nac anabledd.

Gall osteoarthritis achosi amrywiaeth o symptomau, ond poen a stiffrwydd yw’r rhai mwyaf cyffredin.  Mae poen fel arfer yn waeth wrth symud ac ar ddiwedd y dydd ac fel arfer mae’n lleddfu gyda gorffwys, ond mae’r cymal yn aml yn stiffio pan nad yw’n cael ei ddefnyddio.

Felly, rydyn ni nawr yn gwybod beth yw osteoarthritis, felly beth y gellir ei wneud yn ei gylch?

Er nad oes gwellhad i osteoarthritis ar hyn o bryd, mae llawer o driniaethau a all gynnig rhyddhad sylweddol o’r symptomau, gan eich helpu i reoli’r cymal a’i gadw i weithio yn y dyfodol.  Nid yw’r un o’r triniaethau hyn yn gallu gwella osteoarthritis, ond maent i gyd yn lleddfu poen a stiffrwydd, sy’n eich galluogi i wneud mwy o’r hyn rydych chi’n ei fwynhau.

Ni allwn ddweud pwy fydd yn ymateb orau i bob triniaeth, felly chi sydd i benderfynu beth fyddai’n eich helpu chi cyn rhoi cynnig arno.

Rydym wedi crynhoi’r triniaethau yn y pyramid isod.  Mae’r triniaethau sy’n helpu’r nifer fwyaf o bobl ac sy’n cario’r risg isaf ar y gwaelod, tra bod y risgiau uwch, i’w defnyddio pan nad yw’r lleill wedi helpu, ar y brig.  Rydym yn gobeithio y bydd defnyddio’r pyramid hwn yn eich helpu i ddeall yr opsiynau ac yn eich helpu i benderfynu pa rai fyddai orau i chi.

I ennill lle ar ein pyramid, rhaid i driniaethau gael eu profi’n briodol a phrofi eu bod yn gweithio.  Rydym wedi defnyddio nifer o ganllawiau clinigol rhyngwladol i greu’r pyramid, felly gallwch fod yn dawel eich meddwl fod y rhain yn ymyriadau diogel sy’n gweithio i’r rhan fwyaf o bobl.

Felly, sut mae penderfynu beth rydych chi am ei wneud?

Hoffem fynd â chi drwy’r broses o sut y gallech wneud y penderfyniad hwnnw.  Mae’r rhan fwyaf o bobl yn ystyried pa mor wael yw’r clefyd neu’r difrod.  Gallwn fesur hyn gyda phelydr-X, ond nid yw graddfa’r arthritis bob amser yn gysylltiedig â lefel y boen.

Mae yna ddangosydd llawer pwysicach –  y symptomau rydych chi’n eu teimlo, y boen, y chwyddo, y gweithgareddau nad ydych chi’n gallu eu gwneud yn iawn.   Dim ond chi sy’n gwybod hyn, mae’n rhywbeth unigol iawn ac, yn bwysig, nid yw bob amser yn gysylltiedig â graddfa’ch arthritis.

Felly, hyd yn oed os yw eich pelydr-X yn rhoi canlyniadau gwael, os gallwch chi reoli’r symptomau gan ddefnyddio’r triniaethau hyn, gallwch chi deimlo’n well, lleihau’r boen a mwynhau ansawdd bywyd gwell.  Dyna pam eu bod nhw’n cael eu hargymell i bawb.  Dyw hi byth yn rhy hwyr i roi cynnig arnyn nhw.

Mae pob un ohonoch yn wahanol, ac felly dylid gwneud penderfyniad ar sail yr hyn sy’n iawn i chi.

A allai eich pwysau fod yn rhoi mwy o straen ar y ben-glin?  Gwyddom y gall colli dim ond 5% o’n pwysau leihau poen wrth gerdded.

A yw eich cyhyrau’n methu â chefnogi eich pen-glin yn effeithiol?  Gwyddom fod ymarferion cryfhau yn ffordd bwerus o leihau poen a chynyddu’r hyn y gallwch ei wneud.

Ydych chi’n rhywun a allai elwa o wisgo esgidiau gwahanol neu fres pen-glin i gefnogi a chlustogi’r ben-glin?

Neu ydych chi’n rhywun sydd wedi rhoi cynnig ar bopeth ac a fyddai nawr yn elwa o drafod gosod pen-glin newydd gyda llawfeddyg?

Mae rhagor o wybodaeth am yr holl opsiynau hyn ar y wefan, neu dewch draw i sesiwn OCG Pen-glin i gael gwybod mwy.

Gweithgarwch ac Ymarfer Corff

Gweithgarwch ac Ymarfer Corff – Mark Hodgson – Fideo

Gwyddom mai ymarfer corff yw un o’r dulliau mwyaf pwerus o helpu pobl i reoli osteoarthritis y ben-glin.

Fodd bynnag, i lawer o bobl ag osteoarthritis, nid yw hyn bob amser yn gwneud synnwyr.  Mae’n gyffredin meddwl am y cyflwr fel proses dreulio, ac felly mae defnyddio’r ben-glin yn fwy yn swnio fel syniad gwael.  Fodd bynnag, fel y dangoswyd yn y fideo, mae OA yn gymysgedd o ymateb dirywiol ac iachaol – mae llawer o’r meinweoedd yn cryfhau, yr esgyrn yn tewhau a llydanu, a’r ligamentau a’r capsiwl yn mynd yn fwy trwchus.  Mae hyn yn golygu y gall defnyddio’r ben-glin, gan gryfhau’r cyhyrau ategol, helpu gyda’r gwellhad a gwella symptomau fel poen a stiffrwydd.

Gwyddom fod ymarferion syml i gryfhau cyhyrau’r goes neu eich calon a’ch ysgyfaint yn arwain at ostyngiad sylweddol a rhagweladwy mewn poen, gan wella eich gallu i wneud pethau.

Felly beth ydyn ni’n ei olygu wrth ymarfer corff?  Wel, unrhyw beth, a dweud y gwir.  Cyn belled â’i fod yn gweithio cyhyrau’r coesau neu eich calon a’ch ysgyfaint, neu’r ddau os oes modd, bydd yn helpu eich poen pen-glin.  Mae’n bwysig cael cydbwysedd, a ‘bob hyn a hyn’ yw’r ffordd orau o gychwyn arni fel arfer.

Mae’r rhan fwyaf o bobl sy’n ymarfer corff yn gwneud hynny’n rheolaidd gan eu bod yn ei fwynhau ac yn aml am ei fod yn dod law yn llaw â sefyllfa gymdeithasol neu ffrindiau y maent yn mwynhau treulio amser gyda nhw.  Felly mae’n werth ystyried y pethau hyn.

Rydym wedi rhoi llawer o wybodaeth ar y wefan am gyfleusterau a grwpiau hamdden a allai eich helpu i ddod o hyd i rywbeth rydych chi’n ei fwynhau.

Un opsiwn i’ch helpu i ddod yn fwy hyderus i wneud ymarfer corff yw’r Cynllun Cenedlaethol i Atgyfeirio Cleifion i Wneud Ymarfer Corff, neu NERS yn fyr.  Mae hwn ar gael ledled rhanbarth Bwrdd Iechyd Aneurin Bevan.  Mae’n gynllun sy’n cael ei redeg gan y gymuned a gefnogir gan y rhan fwyaf o ganolfannau hamdden sy’n cael eu rhedeg gan gynghorau.  Mae’n darparu amrywiaeth o weithgareddau a mathau o ymarfer corff – mae rhywbeth i bawb.  I gael mynediad i’r cynllun, bydd angen i chi gael eich atgyfeirio gan eich meddyg teulu, ffisio neu weithiwr gofal iechyd proffesiynol arall.  Mae cost fach hefyd i’r rhaglen.  Byddai angen ymrwymo i fynychu ddwywaith yr wythnos am 16 wythnos.  Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan NERS.

Mae ffisiotherapi yn opsiwn arall i helpu gyda’ch symptomau OA.  Mae ffisiotherapyddion yn arbenigwyr mewn symudiad dynol a sut y gall poen neu glefyd effeithio ar hyn.  Gall ffisio asesu eich pen-glin a sut mae’n symud, a gwneud argymhellion ar sut i leihau rhai o’ch symptomau.  Bydd yr union opsiynau a ddefnyddir yn amrywio yn dibynnu ar y person sydd ag OA, a’r hyn y mae’r ffisio yn ei ganfod.  Bydd yr opsiynau hyn yn cael eu trafod gyda chi ar adeg eich asesiad.

Bydd ffisiotherapyddion bron bob amser yn argymell defnyddio ymarfer corff i adeiladu meinwe cyhyrol o amgylch y ben-glin a’r goes.  Gallant eich helpu i ddod o hyd i’r opsiwn cywir i chi.  Mae gennym ddosbarth ymarfer corff yn BIPAB o’r enw DIANC Poen Pen-glin. Gofynnir i chi fynychu sesiwn ymarfer corff 1 awr ddwywaith yr wythnos am 6 wythnos, felly cyfanswm o 12 sesiwn.  Dangoswyd bod ymuno â’r dosbarthiadau hyn yn lleihau poen ac yn gwella gweithrediad, nid dim ond tra byddwch chi’n cymryd rhan yn y sesiynau, ond am nifer o flynyddoedd wedyn hefyd.  Mae DIANC Poen Pen-glin bellach ar gael ar y wefan DIANC neu drwy Ap Ffôn Symudol.

Mae rhai pobl yn teimlo’n ddigon hyderus i wneud ymarfer corff heb gymorth proffesiynol, a byddem yn cefnogi hyn yn llwyr.  Chi sydd i ddewis sut i ymarfer corff – ar eich pen eich hun, gyda ffrindiau, yn NERS neu gyda Ffisiotherapi.  Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan Arthritis Research UK

Lyn, Claf OCG Pen-glin – Fideo

Helen, Claf OCG Pen-glin – Fideo

Lleddfu Poen

Poen yn aml yw’r prif reswm y mae osteoarthritis yn dod yn broblem.  Yn aml, gellir rheoli poen yn effeithiol gyda meddyginiaethau dros-y-cownter syml, er bod trafodaeth gyda’ch meddyg teulu neu fferyllfa yn bwysig cyn dechrau unrhyw feddyginiaethau newydd i sicrhau nad ydynt yn niweidiol i chi.  Mae opsiynau eraill hefyd – gall pecynnau gwres neu oer leddfu poen, a gellir defnyddio peiriant TENS hefyd ar y ben-glin fel ffordd o leihau poen heb feddyginiaethau.